Kort antwoord
Ja. Een chatbot die met klanten praat valt onder artikel 50 van de AI Act: sinds 2 augustus 2026 moet de klant weten dat hij met AI praat, uiterlijk bij de eerste interactie en duidelijk zichtbaar. Zware verplichtingen (documentatie, conformiteit, registratie) gelden alleen als de chatbot meebeslist over krediet, verzekering, sollicitaties of toegang tot overheidsdiensten uit bijlage III, en die gaan pas in op 2 december 2027. Wat je daarnaast regelt (verwerkersovereenkomst, grondslag, logging, overdracht naar een mens) komt uit de AVG en je eigen bewijslast, niet uit de AI Act.
Van lezen naar doen.
De strengste regel voor je chatbot stond al in je contract voordat de AI Act hem verplichtte. Wie een klantenservice-chatbot bouwt op Claude, tekent de Usage Policy van Anthropic, en die zegt letterlijk: "All consumer-facing chatbots, including any external-facing or interactive AI agent, must disclose to users that they are interacting with AI rather than a human. This disclosure must be provided at a minimum at the beginning of each chat session."
Artikel 50 van de AI Act vraagt sinds 2 augustus 2026 hetzelfde, in bijna dezelfde woorden. Het verschil zit in wie erop toeziet: niet langer alleen je leverancier, maar de Autoriteit Persoonsgegevens, die op 9 juli 2026 aankondigde dat haar Directie Coördinatie Algoritmes "zich voorbereidt op de aankomende toezichtstaak".
Deze pagina gaat over één vorm: de chatbot die met klanten of medewerkers tekst uitwisselt, op je website, in WhatsApp of intern. Wat de wet zegt, wat jij daarvan regelt en wat je leverancier al voor je heeft afgedekt.
Het brede plaatje (alle deadlines, toezichthouders, het zevenstappenplan) staat in onze AI Act-checklist voor het MKB en op de AI Act-pagina; de vraag of een toepassing hoog-risico is, wordt uitgewerkt op de hoog-risico-check per toepassing.
Eén kanttekening vooraf: dit is de lezing van een IT-bureau dat chatbots bouwt. Of jouw classificatie klopt in een grensgeval, beoordeelt een jurist; wij zeggen waar die grensgevallen zitten.
In welke categorie valt een klantenservice-chatbot?
De AI Act kent geen aparte klasse "chatbot".
Wat er wel is: overweging 132 zegt dat systemen die met mensen interacteren "specific risks of impersonation or deception" opleveren, "irrespective of whether they qualify as high-risk or not", en daarom een eigen transparantieplicht krijgen. Die staat in artikel 50.
Voor de meeste MKB-chatbots is dat de hele lijst. Een bot die openingstijden opzoekt, orderstatus toont, retouren aanmeldt of de juiste medewerker vindt, doet niets uit bijlage III en valt dus onder artikel 50 en verder nergens.
De categorie verschuift pas als de chatbot een beslissing neemt of voorbereidt die in bijlage III staat. Dat gebeurt vaker dan je denkt zodra een bot "even kijkt of je in aanmerking komt"; daarover verderop.
Wat artikel 50 letterlijk van je vraagt
Lid 1 legt de plicht bij de aanbieder: AI-systemen "intended to interact directly with natural persons" moeten zo zijn ontworpen "that the natural persons concerned are informed that they are interacting with an AI system". Lid 5 zegt wanneer en hoe: "in a clear and distinguishable manner at the latest at the time of the first interaction", en de informatie moet voldoen aan de toegankelijkheidseisen.
Drie dingen vallen op als je de tekst naast je chatwidget legt.
De melding komt vóór de eerste vraag, niet erna. Een openingszin van de bot zelf ("Ik ben de AI-assistent van …") voldoet; een regel onderaan de privacyverklaring niet, want die staat niet op het moment van de eerste interactie.
"Clear and distinguishable" sluit lichtgrijze voetnoten uit. De AP vat het samen als: "Zo moet bijvoorbeeld duidelijk zijn dat een chatbot geen mens is." Een bot met een mensennaam, een profielfoto en "typt…"-animatie werkt daar tegenin.
Er is een uitzondering, en die wil je niet gebruiken. De plicht vervalt als het AI-karakter "obvious" is voor "a natural person who is reasonably well-informed, observant and circumspect". Wie zich daarop beroept, moet dat later bewijzen bij een klacht; één zin in het welkomstbericht kost niets en maakt de discussie overbodig.
De praktijkcode die de Europese Commissie op 10 juni 2026 publiceerde, gaat over iets anders: het markeren van AI-gegenereerde content en deepfakes (lid 2 en 4).
Voor een chatbot die alleen antwoorden geeft in een gesprek is die code niet het instrument; voor een bot die ook blogteksten of productfoto's genereert wél. De AP adviseert organisaties in die tweede groep de code te ondertekenen.
Aanbieder of gebruiksverantwoordelijke: wie regelt de melding?
Artikel 50, lid 1 richt zich tot de aanbieder.
Wie dat is, staat in artikel 3: de partij die een AI-systeem ontwikkelt "or that has an AI system developed and places it on the market or puts the AI system into service under its own name or trademark". De gebruiksverantwoordelijke (in de verordening "deployer") is wie het systeem "under its authority" gebruikt.
Voor een chatbot betekent dat concreet:
- Koop je een kant-en-klare chatbotdienst en zet je die onder de naam van de leverancier op je site, dan is de leverancier aanbieder en jij gebruiksverantwoordelijke.
- Laat je een chatbot op maat bouwen die onder jouw bedrijfsnaam met klanten praat, dan ben jij de aanbieder in de zin van artikel 3, ook al draait er een model van Anthropic of OpenAI onder.
In beide gevallen ben jij degene die de melding op je eigen site kan controleren. Het verschil zit in wie aansprakelijk is als ze ontbreekt, en dat is precies waarom je in een chatbotofferte wilt lezen wie de meldtekst levert en waar die staat.
De aanbieder van het onderliggende taalmodel is in deze keten geen van beide.
Anthropic, OpenAI, Google en Mistral zijn aanbieders van een "general-purpose AI model" met de eigen verplichtingen uit artikel 53: technische documentatie, informatie voor de bouwers die het model integreren, een auteursrechtbeleid en een openbare samenvatting van de trainingsdata. Geen van die vier regelt de melding in jouw chatwidget.
De checklist per chatbotvorm
Dit is onze eigen tabel, opgebouwd uit de artikelen hierboven en uit wat we in chatbotprojecten daadwerkelijk inrichten. "Jij" is het bedrijf dat de bot inzet; "leverancier" is de bouwer of SaaS-partij; "modelaanbieder" is Anthropic, OpenAI, Google of Mistral.
| Chatbot-kenmerk | AI Act-plicht | Wat je concreet doet | Wie het regelt |
|---|---|---|---|
| Chatwidget op je website, klantvragen | Art. 50 lid 1 en 5: melden dat het AI is, vóór de eerste interactie, duidelijk zichtbaar | Openingsbericht van de bot noemt "AI-assistent"; geen mensennaam of foto als avatar; melding ook in de mobiele weergave leesbaar | Leverancier levert de tekst en plek; jij controleert en houdt een screenshot met datum |
| WhatsApp- of Messenger-bot | Art. 50 lid 1 en 5, identiek; het kanaal maakt niet uit | Eerste automatische bericht bevat de AI-melding; bij een nieuw gesprek na de sessie opnieuw | Leverancier bouwt het in de gespreksflow; jij bewaart de flow-export |
| Interne chatbot voor medewerkers (HR-vragen, IT-helpdesk) | Art. 50 lid 1 geldt ook: medewerkers zijn "natural persons"; plus art. 4 AI-geletterdheid | Melding in de startpagina van de tool; korte instructie voor gebruik in het AI-beleid | Jij; de leverancier levert hooguit de meldtekst |
| Bot die volledig automatisch e-mails beantwoordt | Art. 50 lid 1: hij interacteert direct met de klant | Vaste regel in de e-mailhandtekening van de bot; concept-antwoorden die een mens verstuurt vallen hier niet onder | Jij, in de mailtemplate |
| Bot die ook teksten of beelden genereert voor publicatie | Art. 50 lid 2 (machineleesbare markering) bij de aanbieder; lid 4 (zichtbare vermelding) bij deepfakes en publieksteksten | Metadata of watermerk aan de modelkant controleren; zichtbare AI-vermelding bij publieksteksten; praktijkcode van 10 juni 2026 overwegen | Modelaanbieder of leverancier voor lid 2; jij voor lid 4 |
| Bot die toetst of iemand krediet, een verzekering of een baan krijgt | Mogelijk hoog-risico (bijlage III punt 4 en 5); geldt vanaf 2 december 2027 | Classificatie vastleggen, art. 6 lid 3-toets doen, jurist erbij; als aanbieder conformiteit, als gebruiksverantwoordelijke art. 26 | Jij, met jurist; bij maatwerk ben je zelf aanbieder |
| Bot die emoties of biometrie analyseert | Art. 50 lid 3: melding; bijlage III punt 1 hoog-risico; emotieherkenning op de werkplek is verboden (art. 5) | Functie uitschakelen tenzij er een juridische basis is | Jij |
| Chatgesprekken bevatten persoonsgegevens (naam, e-mail, ordernummer) | Geen AI Act-plicht voor de gewone chatbot; wel AVG art. 28: verwerkersovereenkomst | DPA met leverancier én met de modelaanbieder (via het juiste abonnement of de API); grondslag en bewaartermijn in de privacyverklaring | Jij sluit; leverancier en modelaanbieder tekenen |
| Overdracht naar een mens en logging | Niet geëist door art. 50 voor een gewone chatbot; wél je bewijs onder de AVG en bij een klacht | Hand-off met transcript en klantcontext naar een medewerker; logboek van meldtekst, versies en wijzigingen | Leverancier bouwt; jij bewaart |
Twee rijen verdienen een toelichting, omdat ze de meeste vragen oproepen.
De interne bot. Veel bedrijven denken dat artikel 50 alleen voor klanten geldt, maar de tekst zegt "natural persons" zonder onderscheid; een HR-bot die medewerkers antwoord geeft valt eronder.
Wel is de melding intern eenvoudiger: een regel op de startpagina en een alinea in je AI-beleid volstaan, mits ze er zijn vóór het eerste gesprek.
De e-mailbot. Een AI die een concept opstelt dat een medewerker leest en verstuurt, interacteert niet direct met de klant; de medewerker doet dat. Zodra de mail zonder menselijke blik de deur uitgaat, is het wél directe interactie en hoort de melding in de mail.
Wanneer een chatbot tóch hoog-risico is
Bijlage III noemt geen chatbots. Het noemt toepassingen, en de vorm waarin je die aanbiedt doet er niet toe. Drie situaties waarin een klantenservice-bot in het MKB toch onder de lijst valt:
- Krediet of betaaltermijn. Punt 5(b): systemen "to evaluate the creditworthiness of natural persons or establish their credit score". Een bot die een particuliere klant vertelt of hij op rekening mag kopen, doet precies dat. Fraudedetectie is uitgezonderd.
- Verzekering. Punt 5(c): risicobeoordeling en prijsstelling bij levens- en zorgverzekeringen. Een bot die een premie-indicatie geeft op basis van gezondheidsvragen zit erin; een bot die alleen doorverwijst naar een adviseur niet.
- Sollicitaties. Punt 4(a): "to analyse and filter job applications, and to evaluate candidates". Een "solliciteer via WhatsApp"-bot die kandidaten voorsorteert is geen klantenservice meer.
Ook hier is de vorm niet beslissend, de functie wel. Dezelfde bot die alleen uitlegt hoe de kredietaanvraag werkt, blijft onder artikel 50.
Artikel 6, lid 3 biedt een ontsnapping voor systemen die geen "significant risk of harm" opleveren, bijvoorbeeld omdat ze "a narrow procedural task" uitvoeren of "the result of a previously completed human activity" verbeteren.
Een bot die een al genomen kredietbesluit alleen netjes verwoordt, kan daaronder vallen. Dat beoordeel je niet zelf op een vrijdagmiddag: leg de redenering vast en laat een jurist meelezen.
Valt de bot wél in bijlage III, dan verandert de rolverdeling. Als gebruiksverantwoordelijke krijg je de plichten uit artikel 26: gebruik volgens de gebruiksaanwijzing, menselijk toezicht door mensen "who have the necessary competence, training and authority", en volgens lid 11 de plicht om betrokkenen te vertellen dat een hoog-risico-systeem over hen meebeslist.
Bouw je hem zelf onder eigen naam, dan ben je aanbieder en komt daar de conformiteitsbeoordeling bij. Hoe je dat per toepassing toetst, staat op de hoog-risico-check; het ís een andere pagina omdat het een andere vraag is.
De datum: Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026 (de Digital Omnibus) verschoof de hoog-risico-verplichtingen voor bijlage III naar 2 december 2027 en voor bijlage I naar 2 augustus 2028.
Let op als je andere bronnen leest: de themapagina van de AP over de AI-verordening toonde op 18 september 2026 nog de oorspronkelijke tijdlijn met "augustus 2026" voor bijlage III. De verordeningstekst wint.
De AVG-kant: verwerkersovereenkomst, grondslag, bewaartermijn
De AI Act zegt niets over wat er met de chatinhoud gebeurt. De AVG wel, en die was er al.
Zodra een klant zijn naam, e-mailadres of ordernummer in de chat typt, verwerk je persoonsgegevens. De partijen die dat voor jou doen (de chatbotleverancier, en daarachter de modelaanbieder) zijn verwerkers, en de AP is daar stellig over: "U bent als verwerkingsverantwoordelijke in overtreding als u samenwerkt met een verwerker, maar hierover geen schriftelijke afspraken heeft gemaakt." De basis is artikel 28, lid 3 AVG.
Praktisch betekent dat twee overeenkomsten, en de tweede wordt vaak vergeten:
- Een DPA met de bouwer of SaaS-partij van de chatbot.
- Een DPA met de modelaanbieder, en die krijg je alleen op het juiste abonnement of via de API. Welke Claude-plannen hem hebben, staat op de Claude-DPA-pagina; de OpenAI-kant per plan staat op de ChatGPT-DPA-pagina. Draait je bot op een Plus- of Pro-account van een medewerker, dan is er geen DPA en dus geen chatbot die de AVG haalt.
Verder regel je in de privacyverklaring de grondslag (voor klantenservice meestal uitvoering van de overeenkomst of gerechtvaardigd belang), de bewaartermijn van transcripten en de doorgifte buiten de EU als het model in de VS draait. Of de gekozen aanbieder überhaupt binnen die kaders past, is de vraag van welk AI-model AVG-proof is; deze pagina neemt aan dat je die keuze al hebt gemaakt.
Logging en overdracht naar een mens: geen wettelijke eis, wel je bewijs
Artikel 50 vraagt van een gewone chatbot geen logboek en geen menselijke escalatie. Dat zijn hoog-risico-eisen (artikel 12 en 14 voor aanbieders, artikel 26 voor gebruiksverantwoordelijken).
Toch bouwen we ze standaard in, om twee redenen.
De eerste is bewijs: bij een klacht bij de AP of een geschil met een klant wil je kunnen laten zien welke meldtekst er op welke datum stond en wat de bot heeft gezegd. Zonder log is dat je woord tegen het zijne.
De tweede is de AVG. Wie persoonsgegevens verwerkt, moet kunnen aantonen dat hij dat rechtmatig doet; een transcript met bewaartermijn is daar het instrument voor.
In onze chatbots werkt de overdracht zo: komt de bot onder een ingestelde zekerheidsdrempel, dan gaat het gesprek met transcript en klantcontext naar een medewerker.
Die medewerker moet weten wat de bot kan en niet kan, en dat is geen advies maar de plicht uit artikel 4 (AI-geletterdheid), die al sinds 2 februari 2025 geldt. Wat die plicht voor een MKB-bedrijf inhoudt en hoe je hem zonder cursusfabriek invult, staat op de pagina over verplichte AI-geletterdheid.
Drie meldteksten die voldoen
Formuleringen die wij in projecten gebruiken. Ze zijn kort omdat lid 5 "clear and distinguishable" vraagt, niet "uitputtend".
Website-widget, openingsbericht van de bot: "Hoi, ik ben de AI-assistent van [bedrijf]. Ik beantwoord vragen over bestellingen, levering en retouren. Wil je een medewerker spreken, typ dan 'medewerker'."
WhatsApp, eerste automatische bericht: "Je chat met de AI-assistent van [bedrijf]. We bewaren dit gesprek [x] dagen; zie [link privacyverklaring]. Een collega neemt het over als ik er niet uitkom."
Interne bot, startscherm: "Deze HR-assistent is een AI-systeem. Antwoorden zijn een eerste hulp, geen besluit; voor persoonlijke zaken neem je contact op met HR."
Wat je vermijdt: een mensennaam als botnaam, een portretfoto als avatar, en de zin "een medewerker helpt je verder" terwijl er niemand achter zit.
Wat het kost om dit te regelen
Voor één chatbot zonder bijlage III-functie is de AI Act-kant een middag werk: meldtekst, avatar, screenshot met datum, alinea in het AI-beleid. De tijd gaat in de AVG-kant zitten, vooral het ophalen van de twee verwerkersovereenkomsten.
Bouwen wij de bot, dan nemen we dit mee in het project.
Een maatwerk-chatbot begint bij €2.500 eenmalig, met de hand-off met transcript en de koppeling met de officiële WhatsApp Business API; de AI-melding in het openingsbericht zetten we in overleg met jou in de chatbot. Voor de verwerkersovereenkomst met Anthropic is onze aanbevolen opzet dat het API-account op jouw eigen naam wordt geopend (wij richten het in), zodat jij zelf de Commercial Terms accepteert, want volgens het Help Center van Anthropic zit de DPA in die voorwaarden en geldt bij toegang via een derde partij het contract van die partij.
Claude is daarbij onze standaardkeuze; wie Microsoft-tooling wil, kan dat ook via ons afnemen, wij zijn Microsoft-reseller via Pax8.
Heb je meer dan één AI-toepassing en wil je een gedocumenteerd besluit per systeem, dan is dat de EU AI Act Quick Scan: tien werkdagen, zeven deliverables, €4.500 tot €8.500 afhankelijk van het aantal systemen.
Voor een enkele klantenservice-bot is dat te zwaar; de scan loont zodra je ook Copilot, een sollicitatietool of documentverwerking in huis hebt. Hoe die bedragen zich verhouden tot de rest van een AI-budget staat in wat AI kost voor bedrijven.
Wil je weten of jouw bot met de huidige meldtekst en het huidige abonnement door de bril van artikel 50 én de AVG komt? Stuur de URL van je chatwidget via contact of bel 085 016 0118; je krijgt binnen een werkdag een korte lezing terug met wat er ontbreekt.
Wat er gebeurt als je niets doet
Het meest waarschijnlijke scenario is niet een boete maar een klant die na een misverstand zegt: "Ik dacht dat ik met een mens praatte." Zonder melding en zonder log heb je daar geen antwoord op, en de AP heeft aangekondigd de komende maanden "meer toelichting over deze transparantieverplichtingen" te publiceren, wat meestal het voorspel van toezicht is.
De boetestaffel zelf staat in de FAQ, met de nuance voor het MKB. De keuze is simpel: één zin in het welkomstbericht nu, of een uitlegverhaal later.
Alle andere vragen rond modellen, abonnementen en AVG per aanbieder staan in de index AI-modellen vergelijken.
Opgesteld met AI-ondersteuning, geredigeerd en inhoudelijk verantwoord door Bram Dokman.
