Is jouw AI-toepassing hoog-risico onder de AI Act (bijlage III)? Check per toepassing

Op 18 september 2026 staat op de Nederlandse themapagina van de Autoriteit Persoonsgegevens dat de AI-verordening op 2 augustus 2027 geheel van kracht is. Eén pagina verderop, bij de risicogroepen, gelden de hoog-risico-verplichtingen "vanaf augustus 2026", en verderop op dezelfde pagina begint de grondrechtentoets pas in december 2027.

Drie datums op één site, waarvan er twee niet meer kloppen. Sinds de Digital Omnibus on AI, formeel Verordening (EU) 2026/1744, is 2 december 2027 de datum voor bijlage III en 2 augustus 2028 die voor bijlage I.

Dat de toezichthouder zelf nog niet is bijgewerkt, zegt iets over hoe jong deze regels zijn. Het zegt niets over jouw verplichting om per toepassing te weten of je op die lijst staat.

Deze pagina doet precies dat: bijlage III vertaald naar MKB-situaties, de vier ontsnappingsroutes van artikel 6 lid 3, het verschil tussen aanbieder en gebruiksverantwoordelijke, en een beslistabel voor dertien toepassingen die we in het MKB tegenkomen. Voor de vraag of je chatbot moet zeggen dat hij een AI is, is de zusterpagina over de transparantieplicht voor chatbots de betere ingang; hier gaat het uitsluitend om classificatie.

Eén disclaimer vooraf, en die is gemeend: classificatie is een juridisch oordeel dat de Europese Commissie zelf nog niet definitief heeft uitgewerkt. Bij een grensgeval hoort een jurist aan tafel, niet alleen deze pagina.

Hoog-risico is een lijst, geen risicogevoel#

De AI Act kent twee routes naar hoog-risico, allebei in artikel 6. De eerste route (lid 1) is AI die als veiligheidscomponent in een product zit dat al onder Europese productwetgeving valt en een conformiteitsbeoordeling door een derde nodig heeft: machines, medische hulpmiddelen, liften, speelgoed.

De tweede route (lid 2) is de lijst van bijlage III: acht gebieden waar AI op zichzelf hoog-risico is, los van een product.

Wat niet telt: hoe ingrijpend de toepassing voelt, hoeveel data erin gaat, of hoe geavanceerd het model is.

Een agent die je hele orderproces bestuurt, staat niet op bijlage III; een simpele score die sollicitanten rangschikt, staat er wel.

De Digital Omnibus heeft de eerste route ook nog versmald. Het nieuwe lid 1a zegt dat AI die alleen dient voor gebruikersondersteuning, prestatieoptimalisatie, efficiëntie, automatisering, gemak of kwaliteitscontrole geen veiligheidscomponent is, tenzij uitval van die AI de gezondheid of veiligheid in gevaar brengt (lid 1b).

Bijlage III vertaald naar MKB-situaties#

De officiële tekst van bijlage III is geschreven voor toezichthouders. Hieronder staan de acht gebieden met de situaties waarin een MKB-bedrijf ze werkelijk tegenkomt.

Bron per rij: bijlage III.

Vier van de acht gebieden raken een gewoon bedrijf nooit. De andere vier, en vooral gebied 4 en 5, raken meer bedrijven dan ze denken.

Twee details in de wettekst die in de meeste samenvattingen wegvallen:

• Kredietwaardigheid gaat over natuurlijke personen; een kredietlimiet voor een bv valt buiten bijlage III, maar een eenmanszaak is een natuurlijk persoon.
• Fraudedetectie is expliciet uitgezonderd van de kredietcategorie, en verzekering beperkt zich tot levens- en zorgverzekeringen; een AI die autoschade beoordeelt staat niet op de lijst.

De vier uitzonderingen van artikel 6 lid 3#

Staat je toepassing in bijlage III, dan is hij nog niet automatisch hoog-risico. Artikel 6 lid 3 zegt dat een systeem uit bijlage III toch niet hoog-risico is als het geen significant risico vormt voor gezondheid, veiligheid of grondrechten, en aan een van vier voorwaarden voldoet.

En dan de zin die de uitzondering voor veel HR-tools onbruikbaar maakt: een systeem dat natuurlijke personen profileert, is altijd hoog-risico. Profilering betekent hier wat het in artikel 4 lid 4 AVG betekent, en een tool die uit een cv voorspelt hoe geschikt iemand is, doet precies dat.

De Europese Commissie moest uiterlijk 2 februari 2026 richtsnoeren geven over de praktische toepassing van dit artikel. Die kwamen als conceptrichtsnoeren op 19 mei 2026, met een consultatie tot 23 juli 2026; op 18 september 2026 staat er nog geen vastgestelde versie.

Zolang die definitieve versie ontbreekt, is elke classificatie op basis van lid 3 een onderbouwde inschatting. Leg de onderbouwing vast, dan sta je sterk als de richtsnoeren straks anders uitpakken.

Wie moet de uitzondering documenteren?#

De documentatieplicht van artikel 6 lid 4 ligt bij de aanbieder: wie vindt dat zijn bijlage-III-systeem niet hoog-risico is, legt die beoordeling vast vóór het systeem op de markt komt en registreert het systeem in de EU-databank op grond van artikel 49 lid 2.

Koop je een HR-tool die de leverancier als "niet hoog-risico" aanmerkt, vraag dan die beoordeling op. Kun je die niet krijgen, dan heb je een leverancier die zijn eigen classificatie niet kan onderbouwen, en dat is een inkoopsignaal.

Wat zo'n beoordeling minimaal bevat, valt af te leiden uit de voorwaarden zelf:

• Het beoogde doel van het systeem, in de woorden van de leverancier (dat begrip is gedefinieerd in artikel 3 punt 12).
• Welke van de vier voorwaarden wordt ingeroepen en waarom.
• Waarom er geen profilering van natuurlijke personen plaatsvindt.
• Waarom het restrisico voor gezondheid, veiligheid en grondrechten niet significant is.
• Hoe de menselijke beoordeling in het proces zit en dat het systeem die niet vervangt.

De Digital Omnibus heeft de registratie voor deze categorie lichter gemaakt: overweging 22 noemt de registratie van artikel 6 lid 3-systemen expliciet als iets dat vereenvoudigd moest worden, en in bijlage VIII zijn de punten 7 en 9 van sectie B geschrapt.

Aanbieder of gebruiksverantwoordelijke: de val met algemene tools#

De AI Act legt de zwaarste verplichtingen bij de aanbieder, het bedrijf dat een systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen en onder eigen naam op de markt brengt. De gebruiksverantwoordelijke gebruikt een systeem onder eigen verantwoordelijkheid; de definities staan in artikel 3, punten 3 en 4.

Voor een MKB-bedrijf dat een tool inkoopt is dat goed nieuws. Als gebruiksverantwoordelijke van een hoog-risico-systeem heb je de plichten van artikel 26: het systeem inzetten zoals de leverancier het heeft bedoeld, het toezicht beleggen bij mensen met de juiste kennis en bevoegdheid, controleren dat de invoerdata relevant en representatief is, de werking monitoren, automatisch gegenereerde logbestanden minimaal zes maanden bewaren, en medewerkers en hun vertegenwoordigers vooraf informeren als het systeem op de werkvloer wordt ingezet.

Zwaar, maar geen conformiteitsbeoordeling en geen technisch dossier. Die liggen bij de leverancier.

Het slechte nieuws staat in artikel 25 lid 1 onder c. Wie het beoogde doel van een AI-systeem, uitdrukkelijk ook een AI-systeem voor algemene doeleinden, zo wijzigt dat het hoog-risico wordt, geldt zelf als aanbieder.

Concreet: een Copilot-agent of een ChatGPT-workflow die je zelf inricht om cv's te rangschikken is niet door Microsoft of OpenAI voor dat doel op de markt gebracht. Jij hebt het doel gewijzigd, en daarmee sta je in de rol van aanbieder van een hoog-risico-systeem, inclusief risicobeheer, technische documentatie, conformiteitsbeoordeling en registratie.

Dat maakt de bouwkeuze een compliance-keuze: wie een eigen AI-toepassing laat bouwen voor een bijlage-III-taak, is aanbieder; wie een tool koopt die daarvoor bedoeld is, is gebruiksverantwoordelijke. Voor alles buiten bijlage III bestaat dit onderscheid in de praktijk nauwelijks, en daar zit ook het meeste werk in het MKB.

Beslistabel: dertien MKB-toepassingen langs bijlage III#

Dit is onze eigen tabel. Elke rij is herleid naar het artikel of het punt van bijlage III dat erbij hoort; de kolom "uitzondering mogelijk" is een inschatting op basis van de wettekst en de conceptrichtsnoeren, geen garantie.

Drie dingen vallen op in deze tabel. Het aantal hoog-risico-rijen is groter dan de meeste ondernemers verwachten, maar ze zitten vrijwel allemaal in HR en consumentenkrediet.

Ten tweede: in de HR-rijen is de uitzondering bijna nooit bruikbaar, omdat beoordelen en rangschikken profilering is. Wie de uitzondering wil, moet de tool terugbrengen tot transcriberen, ordenen of formatteren.

En de rijen zonder AI Act-datum zijn niet vrij van regels; daar blijft de AVG het kader. Welk model je daarvoor mag gebruiken staat op de pagina over AI en de AVG per model.

Zelfcheck in zes vragen#

Doorloop deze zes vragen per toepassing, niet per bedrijf. Een bedrijf heeft geen risicoklasse; een systeem wel.

1. Staat de taak letterlijk in een van de acht gebieden van bijlage III, of is de AI een veiligheidscomponent in een gereguleerd product? Nee op allebei: geen hoog-risico, klaar. Ja: door naar vraag 2.
2. Neemt of beïnvloedt het systeem een uitkomst over een natuurlijk persoon, of bereidt het die alleen voor? Alleen voorbereiden of formatteren: kandidaat voor de uitzondering. Beïnvloeden: hoog-risico.
3. Profileert het systeem? Voorspelt het iets over een persoon (geschiktheid, betrouwbaarheid, gedrag), dan vervalt elke uitzondering.
4. Wie is de aanbieder? Kocht je een tool die voor dit doel op de markt is gebracht, dan ben jij gebruiksverantwoordelijke. Bouwde je het zelf of boog je een algemeen model om naar dit doel, dan ben jij aanbieder.
5. Kan een mens daadwerkelijk afwijken van de uitkomst, en is dat vastgelegd? Een toezichthouder die alleen "akkoord" klikt, telt niet als menselijk toezicht in de zin van artikel 26 lid 2.
6. Heb je al een verwerkingsregister en een DPIA waar dit op kan aanhaken? Zo ja, dan is de helft van de artikel 26-documentatie al geschreven; artikel 27 lid 4 staat sinds de Omnibus uitdrukkelijk toe om naar de DPIA te verwijzen.

De uitkomst in drie sporen:

• Ja op vraag 1 en vraag 3: het hoog-risico-spoor, zonder ontsnapping.
• Ja op 1, nee op 2 en 3: het lid 3-spoor, met de documentatie uit de vorige sectie.
• Nee op 1: de AVG-plus-transparantieroute, waar de meeste MKB-toepassingen thuishoren.

Wie deze zes vragen niet eenduidig kan beantwoorden, heeft geen compliance-probleem maar een inventarisatieprobleem. Onze gratis AI-scan is de lichtste eerste stap: een readiness-check van je processen, data en systemen met de eerste kansen, binnen 48 uur.

Het AI-register met de classificatie per systeem is werk voor de betaalde Quick Scan hieronder.

De tijdlijn na de Digital Omnibus#

De Omnibus is vastgesteld op 8 juli 2026, gepubliceerd op 24 juli 2026 en in werking sinds 27 juli 2026. De datums hieronder komen uit het gewijzigde artikel 113 en gelden als vaste kalenderdatums, niet als voorwaardelijke termijnen.

Voor systemen die al vóór 2 december 2027 in gebruik zijn, geldt de verordening volgens het gewijzigde artikel 111 lid 2 alleen als het ontwerp daarna significant verandert. Dat klinkt als een vrijstelling, maar een HR-tool krijgt tussen nu en 2027 vrijwel zeker updates die als zo'n wijziging kunnen gelden; reken er niet op.

De artikel 4-plicht is door de Omnibus herschreven naar maatregelen nemen die AI-geletterdheid ontwikkelen, zonder een niveau te garanderen. Wat dat per functiegroep betekent, staat op de zusterpagina over AI-geletterdheid.

Registratie: wie, waar, wanneer#

Wie zoekt op "hoe registreer ik een AI-systeem onder de AI Act" slaat meestal een vraag over: of dat überhaupt nodig is. Voor de meeste MKB-bedrijven is het antwoord: niet.

Artikel 49 legt de registratie in de EU-databank bij drie groepen: aanbieders van bijlage-III-systemen (lid 1), aanbieders die een bijlage-III-systeem op grond van artikel 6 lid 3 niet hoog-risico achten (lid 2), en overheidsorganen die zo'n systeem gebruiken (lid 3). Een bedrijf dat als gebruiksverantwoordelijke een ingekochte tool gebruikt, registreert niets.

Wie wél aanbieder is, registreert vóór het in de handel brengen of in gebruik nemen. Het artikel zelf is formeel sinds 2 augustus 2026 van toepassing, maar de classificatie waar het aan hangt geldt pas vanaf 2 december 2027; hoe die twee zich tot elkaar verhouden voor een systeem dat je nu bouwt, is precies zo'n vraag voor de jurist.

Systemen voor kritieke infrastructuur (bijlage III punt 2) registreren nationaal, niet in de EU-databank.

Wat het kost om dit uit te zoeken#

Voor een eenvoudige situatie, één of twee ingekochte tools en geen HR- of kredietbesluiten, kost de classificatie een middag met deze pagina, de wettekst en een jurist die het resultaat tegenleest. Dat is geen traject, dat is een memo.

Voor een organisatie met meerdere systemen, een HR-tool met AI en twijfel over de aanbiedersrol is het meer werk. Onze AI Act Quick Scan (€4.500 tot €8.500, onderdeel van AI-advies) loopt op met het aantal AI-systemen dat in beeld is en levert in tien werkdagen zeven deliverables: AI-register, risicomatrix, gap-analyse, routekaart, kostenraming, een stuk voor het bestuursbesluit en een communicatietemplate.

De classificatie per systeem, inclusief de onderbouwing van een artikel 6 lid 3-beroep, is onderdeel van die risicomatrix. Een eventueel begeleid implementatietraject daarna kost €15.000 tot €28.000 over negentig dagen; dat bedrag komt uit onze eigen prijsopgave voor de Quick Scan, niet uit een offerte die pas na de scan verschijnt.

Hoe dat zich verhoudt tot andere AI-uitgaven in het MKB staat in het kostenoverzicht voor AI. Rekenvoorbeeld op basis van dat overzicht: een zakelijke AI-stoel kost €13,60 tot circa €22 per medewerker per maand, dus €163 tot €264 per jaar; de onderkant van de Quick Scan (€4.500) staat gelijk aan één jaar licenties voor zo'n 17 tot 28 medewerkers.

Een ding doen we niet: juridisch advies geven. Voor complexe hoog-risico-categorieën werken we samen met gespecialiseerde AI-juristen, en die schuiven bij een grensgeval aan.

Wat als je niets doet#

Een bedrijf dat niet classificeert, weet niet of het op 2 december 2027 in overtreding is. Voor wie alleen chatbots en documentverwerking gebruikt is dat risico klein; voor wie AI in de sollicitatieprocedure heeft zitten is het reëel, en de verantwoordelijkheid ligt dan bij jou, niet bij de leverancier.

Het tweede risico is commercieel en komt eerder. Opdrachtgevers, en zeker overheden en grote bedrijven, gaan in aanbestedingen en leveranciersbeoordelingen vragen welke AI je gebruikt en in welke klasse die valt; een bedrijf zonder antwoord valt af voordat er een toezichthouder aan te pas komt.

De boetebedragen, het MKB-plafond en de zeven stappen van een volledig traject staan op de AI Act-checklist voor het MKB; deze pagina is bewust beperkt tot de classificatie. Voor de andere AI-vragen van een MKB-bedrijf, van modelkeuze tot kosten, is de kennisbank over AI-modellen de ingang.

Twijfel je na de zelfcheck over één specifieke toepassing, bel dan 085 016 0118 of plan een gesprek: in een half uur weet je of je in het hoog-risico-spoor zit, in het lid 3-spoor of in de AVG-route, en wat de volgende stap is.