AI en AVG: welk model is AVG-proof in 2026?

Op 18 september 2026 hebben we de voorwaarden, verwerkersovereenkomsten en privacydocumenten van vijf AI-aanbieders naast elkaar gelegd. Het woord "AVG-proof" komt in geen van die documenten voor, en dat is geen toeval: de vraag "welk model" is de verkeerde vraag.

Wat wél in die documenten staat, zijn vier feiten per plan: is er een verwerkersovereenkomst, traint de aanbieder standaard op je data, hoe lang bewaart hij prompts en antwoorden, en kun je de verwerking in de EU houden. Dezelfde aanbieder scoort op die vier punten anders per abonnement, en juist dat verschil bepaalt of een klantnaam in de prompt mag.

De Autoriteit Persoonsgegevens rekent het intypen van een klantnaam, e-mailadres of klachttekst in een AI-tool gewoon als verwerking van persoonsgegevens. Vanaf dat moment geldt de AVG onverkort, welk model er ook achter zit.

Deze pagina is het overzicht over alle aanbieders heen. De contractdetails per plan staan op eigen pagina's: voor Anthropic op heeft Claude een verwerkersovereenkomst, voor OpenAI op de ChatGPT-verwerkersovereenkomst per abonnement, en de vraag wáár elk model kan rekenen op welke AI-modellen je in de EU kunt laten draaien.

Nog één afbakening: dit gaat over de AVG, niet over de AI Act. Risicoklassen, AI-geletterdheid en transparantieplichten staan in de checklist voor AI-compliance.

En wij zijn een IT-bureau, geen advocatenkantoor. Hieronder staat wat de documenten letterlijk zeggen; het oordeel of dat voor jouw verwerking voldoende is, hoort bij je jurist of functionaris gegevensbescherming.

De AVG-tabel: aanbieder × plan#

Dit is de tabel waar deze pagina om draait. "Training standaard" is de stand zonder dat iemand een instelling heeft aangeraakt; "EU-route" zegt of prompts en antwoorden binnen de EU verwerkt kunnen worden en wat daarvoor nodig is.

Bronnen per aanbieder, alle opgehaald op 18 september 2026:

• OpenAI: Services Agreement en DPA, enterprise-privacypagina, Help Center over training, residentie voor ChatGPT en de opslaglocatie van Business, en de platformdocumentatie Your data.
• Anthropic: commerciële voorwaarden en DPA, Privacy Center over training, data residency, API en dataretentie en het Covered Models-artikel.
• Google: privacyhub voor generatieve AI in Workspace, edities vergeleken op dataregio's, data gedekt door dataregio's, Gemini API-voorwaarden en de privacyverklaring van de Gemini-app.
• Microsoft: privacypagina van Microsoft 365 Copilot, Anthropic-modellen in Microsoft-diensten, EU Data Boundary en data en privacy voor modellen verkocht door Azure.
• Mistral: commerciële voorwaarden en DPA, privacybeleid, Help Center over training per plan en de documentatie over regionale inferentie.

Wat er per aanbieder uitspringt#

De tabel zegt veel in weinig ruimte. Dit zijn de vijf punten die in gesprekken met klanten het vaakst verkeerd zitten.

OpenAI: Business is een halve EU-optie. Sinds kort kies je bij het afrekenen van een Business-werkruimte een opslagregio, al rolt OpenAI dat gefaseerd uit en noemt het niet welke regio's beschikbaar zijn; daarnaast voegt het Help Center eraan toe dat OpenAI "a copy of every prompt and response" tijdelijk in de VS bewaart en dat de regiokeuze "does not include inference residency". Volledige residentie, inclusief het rekenwerk, is er alleen op Enterprise en op API-projecten in de regio Europe, en die API-route kost 10% extra voor modellen met een releasedatum vanaf 5 maart 2026.

Anthropic: de sterkste trainingsbelofte, de zwakste EU-route. De commerciële voorwaarden zeggen kaal "Anthropic may not train models on Customer Content", en de DPA zit erin zonder handtekening. Maar voor inference_geo bestaan maar twee waarden, "global" en "us", dus wie EU-verwerking eist, wijkt uit naar Amazon Bedrock of Google Cloud en valt daar onder het contract van die cloudleverancier.

Google: "dataregio Europa" hangt aan je editie. Een regiobeleid voor opslag heb je vanaf Business Standard, maar een beleid dat ook de verwerkingsregio vastlegt, staat volgens de editievergelijking alleen bij Enterprise Plus aangevinkt. Wie op Business Standard "alles in Europa" in zijn register schrijft, schrijft dus meer op dan het contract dekt.

Microsoft: de EU Data Boundary geldt, met gedocumenteerde uitzonderingen. EU-verkeer blijft binnen de boundary en prompts worden niet gebruikt om foundation-modellen te trainen. De Anthropic-modellen zijn daar expliciet van uitgezonderd, Microsoft noemt ze "currently excluded"; de algemene instelling staat in de EU standaard uit, maar de instelling voor Word, Excel en PowerPoint staat aan in EU-tenants die na 25 maart 2026 zijn aangemaakt.

Webzoeken staat aan zolang je de policy niet instelt, en flex routing kan in nieuwere tenants de inferentie bij piekdrukte naar de VS, Canada of Australië sturen. Controleer die instellingen dus zelf (stand 9 oktober 2026).

Mistral: Europees, maar niet automatisch alles in Europa. Training is een opt-out-schakelaar in het Admin panel en staat alleen op Enterprise standaard uit; het standaard-endpoint api.mistral.ai is globaal en de EU-variant kost 1,1 keer de lijstprijs. Het reflexmatige "Mistral, dus AVG geregeld" klopt pas na twee instellingen.

Wij werken standaard Claude-first en zeggen dat erbij: op de EU-route is Claude niet de makkelijkste keuze, en dat weegt bij een klant met een harde residentie-eis zwaarder dan onze voorkeur.

Wat is een AVG-proof alternatief voor ChatGPT?#

Die vraag komt binnen zodra een bedrijf ontdekt dat de Plus-accounts van drie collega's geen verwerkersovereenkomst hebben. Er zijn drie routes, en welke past hangt af van of je het model wilt houden of alleen de verwerkingslocatie wilt veranderen.

Route 1: dezelfde GPT-modellen, ander contract. Azure OpenAI met een Data Zone-deployment in een EU-resource verwerkt prompts binnen de EU Data Boundary, met opslag en misbruikmonitoring in je eigen Azure-geografie. Microsoft belooft bovendien dat prompts en antwoorden "are NOT available to OpenAI"; je wisselt van verwerker, niet van model.

Route 2: OpenAI zelf, maar dan zakelijk. ChatGPT Enterprise met een nieuwe werkruimte in Europa geeft opslag én inferentie in de EU zonder meerprijs, en de API met een EU-project doet hetzelfde tegen de 10%-toeslag. Voor een team van vijf is Enterprise zelden haalbaar; dan is Business met een vastgelegde verwijderafspraak de realistische stap, met de VS-kopie als bekend restrisico.

Route 3: een Europese aanbieder of een suite die je al hebt. Mistral op het EU-endpoint onder Frans recht, of Gemini in Workspace onder de Cloud Data Processing Addendum als je Workspace al gebruikt. Of Mistral qua modelkwaliteit meekan, staat op Mistral of ChatGPT en Claude.

Wat geen route is: het gratis account van een collega met de afspraak "geen namen invoeren". Zonder verwerkersovereenkomst is de aanbieder geen verwerker en jij toch verwerkingsverantwoordelijke, en de AP rekent volgens haar pagina over de verwerkersovereenkomst beide partijen aansprakelijk als die overeenkomst ontbreekt.

Gaat het je om meer dan de AVG, bijvoorbeeld prijs, Nederlands of ecosysteem, dan is het beste alternatief voor ChatGPT zakelijk de bredere afweging. Hoe je ChatGPT zelf verantwoord uitrolt in een Business-werkruimte staat op ChatGPT zakelijk inzetten.

Bestaat er een AI-platform met AVG ingebouwd?#

Nee, en dat ligt aan de AVG zelf. Grondslag, verwerkingsregister, informatieplicht aan betrokkenen en de keuze van bewaartermijnen liggen bij jou als verwerkingsverantwoordelijke, en de AP schrijft letterlijk dat "de AVG boven de verwerkersovereenkomst" staat.

Wat een platform wél kan inbouwen, is de verwerkerskant. Op dat punt zie je in de tabel drie niveaus, en het is nuttig ze uit elkaar te houden.

• Contractueel afgebakend en standaard aan: Microsoft 365 Copilot voor een EU-tenant (zonder Anthropic-opt-in) en ChatGPT Enterprise met een Europese werkruimte.
• Beschikbaar, maar jij moet het aanzetten: Azure OpenAI Data Zone, de OpenAI API met EU-project, Workspace met regiobeleid, Mistral op het EU-endpoint.
• Niet beschikbaar bij de aanbieder zelf: de Claude API, Claude Team en Enterprise, en de Gemini Developer API; EU-verwerking loopt daar via een cloudpartner.

De praktische regel: beoordeel een platform op wat er standaard aan staat, niet op wat er kan. In onze implementaties is een instelling die iemand had moeten aanzetten de meest voorkomende oorzaak van een register dat niet klopt.

AVG-checklist per inzetvorm#

Hoe je AI afneemt, bepaalt welke van de vier feiten jij zelf moet regelen en welke de aanbieder al heeft geregeld. Deze tabel is onze eigen samenvatting van wat er per vorm op je bord ligt.

Twee dingen die uit die tabel volgen. De DPIA-vraag verandert niet door de inzetvorm, want het gaat om wat je verwerkt en niet om hoe je het model aanroept.

En de EU-route is het enige punt dat je bij een API vóór de bouw moet beslissen. Wisselen kan later wel, maar dan verandert je verwerker, en dus je register en je DPIA.

Wanneer geldt de AVG bij AI-gebruik?#

Zodra er persoonsgegevens worden verwerkt, en verwerken is breed: verzamelen, opslaan, raadplegen, gebruiken, doorgeven. Een klantmail in een AI-tool plakken om een antwoord te laten opstellen valt eronder.

De grondslag komt uit artikel 6 AVG. Voor AI in het MKB zijn gerechtvaardigd belang en uitvoering van een overeenkomst de gangbare twee; bij gerechtvaardigd belang moet de belangenafweging op papier staan.

Drie vragen bepalen daarna je verplichtingen:

1. Zitten er persoonsgegevens in de prompt? Ook klantnummers of functietitels die in combinatie met context herleidbaar zijn.
2. Waar wordt verwerkt? Buiten de EER heb je passende waarborgen nodig, in de praktijk de SCC's die in elke DPA uit de tabel zitten of het EU-VS Data Privacy Framework voor gecertificeerde bedrijven. Anthropic en OpenAI staan op 9 oktober 2026 niet op de DPF-lijst, dus bij hen zijn de SCC's in de DPA de waarborg.
3. Wie is de verwerker? De aanbieder verwerkt in jouw opdracht, en artikel 28 AVG eist daarvoor een schriftelijke overeenkomst.

Een interne brainstorm zonder persoonsgegevens valt buiten dit kader. In de praktijk glipt er binnen een week een naam mee.

DPIA: wel of niet bij AI?#

AI staat niet als aparte categorie op de DPIA-lijst van de Autoriteit Persoonsgegevens. Dat betekent niet dat je er vanaf bent, maar dat je zelf toetst aan de negen criteria van de Europese toezichthouders.

De AP noemt in haar hulpmiddel van 13 juli 2026 generatieve AI met persoonsgegevens wel uitdrukkelijk als voorbeeld waarbij een DPIA nodig is, ook bij een pilot. Een referentie-DPIA van een andere organisatie mag input zijn, maar vervangt je eigen DPIA niet.

De AP hanteert als vuistregel dat je een DPIA uitvoert bij twee of meer criteria. AI raakt er standaard één, innovatief gebruik van nieuwe technologie; het tweede komt er snel bij via gevoelige gegevens, grootschalige verwerking, scoretoekenning of kwetsbare betrokkenen.

Kom je op één, dan leg je vast waaróm je geen DPIA doet. Kom je op twee, dan horen in elk geval deze feiten uit de tabel in je risicobeoordeling: de bewaartermijn bij de aanbieder, de verwerkingslocatie en, bij Fable-modellen, de dertig dagen die je niet kunt uitzetten.

De 30 dagen van Claude Fable 5 en 5.1#

Anthropic bewaart gespreksinhoud op de API standaard niet en biedt zakelijke klanten zero data retention. Fable 5, Fable 5.1 en de Mythos-varianten zijn de uitzondering: als Covered Models hebben ze een ondergrens van dertig dagen retentie, en die ondergrens reist mee naar Bedrock, Google Cloud en Foundry.

Markeren de veiligheidsclassifiers een gesprek, dan mag Anthropic het tot twee jaar vasthouden, ook als je zero data retention hebt; die regel geldt voor elk Claude-model. Alleen de ondergrens van dertig dagen is Fable- en Mythos-specifiek: op Opus 5 en Sonnet 5 kun je wél zero data retention krijgen.

Wat dat praktisch betekent: verwerk je een klachttekst met namen via Fable 5.1, dan staan die persoonsgegevens dertig dagen bij Anthropic, hoe je contract ook luidt. Pseudonimiseer vooraf of kies voor PII-zware taken een ander model; de tarieven en versies van de Fable-lijn staan op Claude Fable 5.1.

Pseudonimiseren hoort in de software, niet in de werkinstructie#

Bouw je AI in je eigen applicatie in plaats van je data naar een chatvenster te sturen, dan wordt de AVG-vraag een architectuurvraag: welke velden gaan überhaupt naar het model?

Een functie die namen, e-mailadressen en klantnummers vervangt door tokens vóór de API-aanroep en ze na het antwoord terugzet, doet dat elke keer hetzelfde. Een werkinstructie aan medewerkers doet dat niet, en dat is precies het onderdeel dat wij bij verder nette AI-koppelingen het vaakst zien ontbreken.

Datzelfde ontwerp maakt de EU-route een configuratiekeuze: hetzelfde Claude-model via Bedrock in Frankfurt of via de directe API is één regel in de instellingen als de applicatie daarop is gebouwd. Niet elk model heeft die EU-route: Claude Fable 5.1 heeft op Bedrock geen EU-profiel, terwijl Sonnet 5.5 dat per 6 oktober 2026 wel heeft, zie Sonnet 5.5 en de EU-route.

Welke velden uit een boekhouding dan wel en niet naar het model gaan, en hoe je dat per schakel aantoont, staat uitgewerkt bij AI met je bedrijfsdata binnen de EER.

Zo bouwen wij AI-software op maat, en hoe je de Claude API dan technisch koppelt staat op Claude API koppelen aan eigen software.

Weeg je naast de juridische route ook de afhankelijkheid van Amerikaanse leveranciers, dan is digitale soevereiniteit en Europese AI de pagina daarvoor. Twijfel je tussen een publieke enterprise-dienst en een private opzet, dan staat die afweging op ChatGPT Enterprise versus private AI.

Wat een AVG-check op je AI-inrichting bij ons kost#

Wij lopen de vier feiten uit de tabel na voor elke tool die je gebruikt, binnen het AI readiness assessment, de nulmeting die data, technologie, organisatie en strategie in één keer scoort. De vaste projectprijs daarvan is €3.500; een los onderdeel start vanaf €950.

Het resultaat is een overzicht per tool en per medewerker van plan, contract, instellingen en open punten, plus een vragenlijst voor je jurist. Een juridisch oordeel geven we niet; wel de feiten waarop dat oordeel moet steunen.

Wil je eerst weten wat AI in totaal kost voordat je iets inricht? Die pagina zet abonnementen, API-verbruik en maatwerk naast elkaar, en alle overige vragen over modellen, plannen en EU-routes staan in de index AI-modellen vergelijken.

Zit je met drie Plus-accounts en een klantdossier dat er niet in mag? Bel 085 016 0118 of stuur via contact welke tools je gebruikt en wat erin gaat; je hoort binnen een werkdag welk plan de kortste route naar een kloppend register is.

Drie vervolgvragen hebben inmiddels een eigen pagina in dit cluster: waar je Copilot-data staat, welke verwerkersovereenkomst bij Gemini hoort, en hoe je per aanbieder training op je data uitzet.

Veelgestelde vragen over AI en AVG#

De antwoorden hieronder steunen op de leveranciersdocumenten met peildatum 18 september 2026 en op de pagina's van de Autoriteit Persoonsgegevens; wijzigt een aanbieder zijn voorwaarden, dan passen we de rijen aan en zie je dat aan de bijgewerkt-datum boven deze pagina.