De EU AI Act deadline nadert. Ontdek wat Nederlandse bedrijven nu moeten doen: risicoclassificatie, documentatie-eisen en een praktische compliance checklist.
De EU AI Act is de eerste uitgebreide AI-wetgeving ter wereld. En als Nederlands bedrijf moet je er klaar voor zijn. De eerste verplichtingen zijn al ingegaan, en de grote deadline -- augustus 2026 -- komt sneller dan je denkt.
In dit vierde artikel van de serie AI Veilig Inzetten vertalen we de AI Act van juridisch jargon naar concrete actiepunten. Geen abstracte richtlijnen, maar een praktische checklist die je morgen kunt gebruiken. Dit artikel maakt deel uit van onze complete gids over AI veilig inzetten.
De EU AI Act (officieel: Verordening (EU) 2024/1689) is de eerste wet ter wereld die specifiek AI-systemen reguleert. Waar de GDPR/AVG zich richt op persoonsgegevens, richt de AI Act zich op de AI-systemen zelf -- ongeacht of ze persoonsgegevens verwerken.
De wet is op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt stapsgewijs van kracht:
| Datum | Wat wordt van kracht |
|---|---|
| 2 februari 2025 | Verboden AI-praktijken + AI-geletterdheid verplichting |
| 2 augustus 2025 | Regels voor general-purpose AI (zoals GPT-modellen) |
| 2 augustus 2026 | Volledige regels voor hoog-risico AI-systemen |
| 2 augustus 2027 | Regels voor hoog-risico AI in bijlage I (specifieke sectoren) |
Belangrijk: De verplichting rondom AI-geletterdheid is al van kracht sinds februari 2025. Lees hierover meer in ons artikel AI-geletterdheid: wat de wet eist en hoe je het regelt (artikel 1 in deze serie).
De kern van de AI Act is het risicoclassificatiesysteem. Elke AI-toepassing valt in een van vier categorieen, en de verplichtingen hangen af van de categorie.
Deze AI-toepassingen zijn per 2 februari 2025 verboden:
Voor MKB relevant? In de meeste gevallen niet direct, maar let op: AI-tools die emoties van klanten analyseren in callcenters of videocalls kunnen hieronder vallen.
Dit is de categorie die de meeste bedrijven raakt. Een AI-systeem is hoog-risico als het wordt ingezet voor:
De verplichtingen voor hoog-risico AI zijn uitgebreid:
Veel MKB AI-toepassingen vallen in deze categorie:
Wat moet je doen? Zorg dat gebruikers weten dat ze met AI interacteren. Een simpele melding als "Deze chat wordt beantwoord door een AI-assistent" volstaat in veel gevallen.
Het overgrote deel van AI-toepassingen valt hier:
Verplichtingen: Geen specifieke verplichtingen vanuit de AI Act, maar de algemene eisen rondom AI-geletterdheid en transparantie blijven gelden. En uiteraard blijft de AVG/GDPR van toepassing als er persoonsgegevens worden verwerkt.
Hieronder vind je per risicniveau wat je concreet moet doen. Start bij stap 1 -- die geldt voor iedereen.
Voordat je kunt voldoen aan de AI Act, moet je weten welke AI je gebruikt. Dit is voor veel bedrijven verrassend lastig, omdat AI steeds vaker is ingebouwd in bestaande software.
Actie: maak een AI-register
Documenteer voor elke AI-toepassing:
Tip: Vergeet embedded AI niet. Microsoft 365 Copilot, Salesforce Einstein, HubSpot AI -- al deze tools bevatten AI-functionaliteit die onder de AI Act kan vallen.
Gebruik de risicoclassificatie hierboven om elke AI-toepassing in te delen. Let hierbij op:
Voor chatbots en AI-interacties:
Voor AI-gegenereerde content:
Als je AI-toepassingen als hoog-risico zijn geclassificeerd, bereid dan de volgende documentatie voor:
Technische documentatie:
Risicobeheerssysteem:
Data governance documentatie:
De AI Act eist dat hoog-risico AI-systemen onder menselijk toezicht staan. In de praktijk betekent dit:
Dit sluit direct aan op het AI-beleid dat je nodig hebt. In artikel 2 van deze serie, AI-beleid opstellen: een praktische gids, behandelen we uitgebreid hoe je dit organiseert.
Sinds 2 februari 2025 moeten alle organisaties die AI inzetten zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun personeel. Dit is geen optie -- het is een wettelijke verplichting die nu al geldt.
Minimaal moet je:
Een veelgestelde vraag: "Als we al AVG-compliant zijn, zijn we dan ook AI Act-compliant?"
Nee. De AI Act en de AVG zijn complementaire wetten die naast elkaar bestaan:
| Aspect | AVG/GDPR | AI Act |
|---|---|---|
| Focus | Persoonsgegevens | AI-systemen |
| Scope | Alle dataverwerking | Alleen AI-toepassingen |
| Grondslag | Rechtsgrondslag voor verwerking | Risicoclassificatie |
| Verantwoordelijke | Verwerkingsverantwoordelijke | Aanbieder/gebruiker AI-systeem |
De overlap: Als je AI-systeem persoonsgegevens verwerkt, moet je aan beide wetten voldoen. Je DPIA (Data Protection Impact Assessment) voor de AVG kan een goed startpunt zijn voor de risicobeoordeling onder de AI Act, maar het is niet voldoende. Lees ons artikel over GDPR en AI compliance voor een diepgaand overzicht van de AVG-verplichtingen bij AI-gebruik.
In artikel 3 van deze serie, Private AI-omgeving: waarom het verschil maakt, lees je hoe een private AI-opzet je helpt om aan beide wetten te voldoen. Bekijk ook onze AI Veiligheid guide voor het complete overzicht van beveiligingsmaatregelen.
De AI Act kent forse boetes:
Voor MKB en startups gelden lagere maxima: de boetes worden berekend op basis van de totale jaaromzet, met proportionaliteit als uitgangspunt. Maar ook een boete van 1% van de omzet kan voor een MKB-bedrijf een flinke klap zijn.
Handhaving in Nederland: De Autoriteit Persoonsgegevens is aangewezen als toezichthouder voor de AI Act in Nederland. Zij kunnen onderzoeken starten, waarschuwingen geven en boetes opleggen. Met CleverAI Advies helpen we MKB-bedrijven om tijdig compliant te worden.
Wacht niet tot augustus 2026. Begin vandaag met deze vijf concrete stappen:
1. AI-inventarisatie (deze week) Maak een lijst van alle AI-tools en -systemen die je organisatie gebruikt. Inclusief embedded AI in bestaande software.
2. Risicoclassificatie (deze maand) Classificeer elke AI-toepassing volgens het risicosysteem. Documenteer je overwegingen.
3. AI-geletterdheid (dit kwartaal) Start een AI-trainingsprogramma. Dit is al verplicht sinds februari 2025. Zorg dat alle medewerkers die met AI werken basis-kennis hebben.
4. AI-beleid formaliseren (dit kwartaal) Stel een formeel AI-beleid op dat aansluit bij de AI Act. Gebruik de richtlijnen uit ons artikel over AI-beleid opstellen.
5. Hoog-risico voorbereiding (komende 6 maanden) Als je hoog-risico AI gebruikt, begin dan nu met de documentatie en het risicobeheerssysteem. Dit kost tijd en is niet iets dat je in een weekend kunt doen.
De AI Act is geen dreiging -- het is een kans om AI verantwoord in te zetten en tegelijkertijd een concurrentievoordeel te behalen. Bedrijven die nu proactief handelen, besparen zich straks de stress en kosten van last-minute compliance.
De kernpunten:
De AI Act, AVG/GDPR en AI-geletterdheid vormen samen het juridische kader voor AI in Nederland. In de volgende artikelen in deze serie behandelen we hoe RAG-architecturen je helpen om AI veilig met bedrijfsdata te combineren, en hoe agentic AI de volgende stap is in zakelijke AI-automatisering.
Wil je weten waar jouw bedrijf staat qua AI Act compliance? CleverTech biedt een [gratis AI-scan](/gratis AI-scan) aan waarbij we je huidige AI-gebruik inventariseren, classificeren en een compliance roadmap opstellen. Plan je gratis AI-scan en kom erachter wat je moet doen voor augustus 2026.
Dit is artikel 4 in de serie "AI Veilig Inzetten". Lees ook de andere artikelen:
Andere artikelseries die je misschien interessant vindt
Complete gids over veilig AI inzetten binnen het MKB. Van GDPR-compliance tot praktische beveiligingsmaatregelen - alles wat je moet weten om AI verantwoord te implementeren.
Complete serie over procesautomatisering voor het MKB. Van factuurverwerking en klantenservice tot workflow automatisering en ROI-berekeningen.
Meer over AI
GDPR-boetes kunnen oplopen tot 20 miljoen of 4% van je jaaromzet. Leer hoe je AI inzet zonder de Autoriteit Persoonsgegevens op je dak te krijgen.
Veel bedrijven starten enthousiast met AI-projecten, maar zien hun initiatieven stranden na een paar maanden. Ontdek de 5 belangrijkste faalfactoren en hoe je ze voorkomt.
Iedereen vraagt het: "Wat zijn die 200+ AI Agents precies? Werken ze echt?" Hier is het eerlijke antwoord.
Artikelen die dezelfde themas behandelen
Praktijkvoorbeelden die aansluiten bij dit onderwerp
Benieuwd wat AI voor jouw bedrijf kan betekenen?
Start je gratis AI-scanOntvang wekelijks praktische AI-inzichten direct in je inbox. Geen spam, alleen waardevolle content.
Ontdek hoe we jouw bedrijf kunnen helpen transformeren
AI-strategie die werkt
Strategisch AI advies voor het MKB. Van readiness assessment tot implementatie roadmap, volledig AVG-compliant.
Jouw eigen AI-infrastructuur
Private LLM deployment met volledige controle over je data. AVG, NIS2 en ISO27001 compliant.
AI die voor je werkt
Praktische AI-oplossingen: agents, chatbots en RAG-implementaties. Gemiddeld 10 uur per week besparing.
In een kort gesprek bespreken we jouw situatie en laten we zien welke processen het meeste opleveren als je ze automatiseert. Geen verplichtingen.
Al 40+ bedrijven besparen tijd en kosten met onze oplossingen.
